Бүген Әдипләр: Габденнасыйр Курсави
   
  |   Ташларны җыяр вакыт...  |  



Башка проектлар


Аргамак журналы битләреннән
Зөлфәт cайты
Кадыйр Сибгат сәхифәсе
Гүзәллек дөньясында
Наис Гамбәр сайты
Мизхәт Хәбибуллин сәхифәсе
Айдар Хәлим сәхифәсе
Фәүзия Бәйрәмова. Халык үзе хөкем итәр (Сталинның явыз сәясәте сәбәпле һәлак булган һәм газап күргән милләттәшләремә багышлыйм.)
Барый Ислам
Tатар телендәге гарәп-фарсы алынмалары
Татар сайтлары
Мөҗәһит сәхифәсе
Әхмәт Дусайлының рәсми сәхифәсе
Дусай авылы сайты
Мәдүнәнең рәсми сәхифәсе

Безнең дуслар


Якупова Йолдыз сайты
Белем җәүһәрләре-2010 I Халыкара интернет-проектлар бәйгесе

Фәрит Вафин сайты

Әйтер сүз

Безнең рейтинг


PR-CY.ru

Габденнасыйр Курсави

A Ә Б В Г Д Е Җ З И Й <= К => Л М Н O Ө П Р С Т У Ү Ф Х Ч Ш Э Ю Я Һ
Хәмит Кави Кадыйргали Закир Кадыйри Илгиз КАДЫЙРОВ Илназ Кадыйров Рәмзиc Кадыйров Ринат Кадыйров Зифа Кадырова Резеда Кадыйрова Исхак Казаков Әбүбәкер Казани Мөхәммәдрәхим бине Рәфикъ Казани Казвини Асан Кайгы Сәет Кальметов Гази Камал Галиәсгар Камал Нариман Камалов Шәриф Камал Әгъзам Камал Әнәс Камал Өмми Камал Гакыйл Камалетдинов Тәүфикъ Камалиев Алинә Камалиева Венера Камалиева Зөһрә КАМАЛИЕВА Барлас Камалов Хисам Камалов Ризидә Камалова Габделҗәббар Кандалый Билал Канеев Кәрим Кара Ибраһим Карәтмәни Әбелмәних Каргалый Әнәс Кари Габдулла Кариев Наил Касыймов Хатип Касыймов Эдуард Касыймов Газиз Кашапов Газизҗан Кашапов Илназ Кашапов Мансур Кашапов Рәис Кашапов Гөлүсә Кашапова Мәхмүд Кашгари Нәкыйп Каштанов Фәридә Каштанова Гази Кашшаф Гафур Каюмов Мөхәррәм Каюмов Рифат Каюмов Дибәҗә Каюмова Нәүбәһар Кәбир Марат Кәбиров Илгиз Кәлимуллин Рәис Кәлимуллин Рәфкать Кәрами Фатих Кәрим Хөсни Кәрим Ярлы Кәрим Ярулла Кәрим Фатих Кәрими Габделхак Кәримов Камил Кәримов Марат Кәримов Тәүфикъ Кәримов Алинә Кәримова Гөлгенә Кәримова Ләйлә Кәримова Нәзифә Кәримова Ралия Кәримова (Хәсбиева) Тәслимә Кәримова Фәния Кәримова Габдрахман Кәрәм Әбрар Кәримуллин Ләйсән Кәшфиева Ирек Кирам Әсхәр Кәшфуллин Шаһвәли Келәүле Ягкуб КИЗЛӘВИ Роза Кожевникова-Баубекова Гафур Коләхмәтов Мөхәммәд Кодыкый Мәүлә Колый Рафис Корбан Асия Корбангалиева Гөлнур Корбанова Кашшаф Кормашев Әхмәт Кормаши Низаметдин Корычи Котб Наилә Краева Мансур Крыймов Сәйфи Кудаш Ильяс Кудашев-Ашказарский Сөембикә Кудашева Салихҗан Күкляшев Ибраһим Кули Әкъдәс Нигъмәт Курат Габденнасыйр Курсави Фатих КУТЛУ Гадел Кутуй Рөстәм Кутуй <Күлтәгин Равил Күрәмшин Шәмсетдин Кышкари Мөршидә КЫЯМОВА Хөсам Кятиб
Габденнасыйр Курсави

(1776-1812)

Утыз Имәнинең чордашы Габденнасыйр Курсави (1776—1812) акылга ирек таләп итте. Галим Казан губернасының Курса авылында туган, башта Малмыж өязе Мәчкәрә авылында укып, соңрак Бохарада дин белемнәрен һәм көнчыгыш телләрен өйрәнә. Мәдрәсәләрдәге дини схоластика белән килешә алмый, «Әл-иршаде лил-гыйбад» («Туры юлга өндәү») исемле гарәп телендә язылган хезмәтендә тәнкыйть фикерләре белән чыга. Китабының беренче битендә үк төп максатын билгели: «Шуны белергә кирәк ки, безнең гасырыбыздагы һәм үткән гасырдагы адәмнәр арасында шундыйлар бар: алар, гыйлемнән бертөрле дә өлешләре булмаган хәлдә, үзләрен гыйлем кешеләре итеп куялар. Менә туларның тудырган сүзләрен «хикәя кылып» һәм сүзләренең бозыклыгын ачып бирү өчен аерым битләр ачсам, бик яхшы булган булыр иде; нәтиҗәдә нык бер фикер, дөрес бер юл күрелер һәм шулай итеп наданлыктан, наданнардан йөз «дүндерү», наданлыкны үтерү, шулай ук аларның исемнәрен үк югалту өчен бик яхшы эш ителгән булыр иде. Ләкин эшнең соңы начар булып чыгудан... куркып, бу юлны тотмадым... Хосусан, гыйлем әһеле киемен киенеп, караңгылык ишекләренә ябышып ятучы кешеләрдән курыктым. Шуның өчен тик аларның сүзләре бозыклыгын гына ачып бирүне, сүзләрен читкә кага баруны халык өчен «муафыйграк» һәм нәтиҗә дә яхшырак булыр дип таптым»,— ди.
{(урсави акылга һәм белемгә каршы килүче фанатикларның илегенә һәм шул заманның авторитетлары булып саналуларыа карамый, ачыктан-ачык, «Мең әмир яисә гыйлем киеме белән киенеп, галим күренергә тырышкан меңнәрчә адәмнәр мәл кылсалар да, аның белән гамәл кылырга, аңа ышанырга ярамый. Гамәл кылучыларның һәм әмирләрнең гамәлләрен-эшләрен дәлил итү һәм галимнәр арасыннан шуларның ишек төпләрендә йөрүчеләрнең гамәлләрен таяныч ясау—бу караңгылык һәм наданлык әһелләренең фәһемнәре-уйлары ясап чыгарган бернәрсә генә», — ди.
1808 елда Курсави икенче тапкыр Бохарага бара. Дини ышану мәсьәләләре буенча Бохара галимнәре белән бәхәскә керә.
Аның кыю фикерләре үзләрен галим дип йөргән фанатикларга, әлбәттә, ошамый. Алар Курсавига каршы чыгалар, аңа динсез-дәһри дип ташланалар. Бохара әмире Хәйдәр — Курсавины үлем җәзасына хөкем итә. Ул фәкать туган иленә — Россиягә качып кына исән кала. Курса авылына яңадан кайтып укыту эшен дәвам итә, әмма реакцион руханилар аңа монда да тынычлык бирмиләр, дин китапларындагы «хакыйкатькә» каршы килә, яшьләргә динсез карашларын «йоктыра» дип Диния нәзарәтенә донослар язалар.
Эзәрлекләүләргә түзә алмыйча, дошманнарының күзеннән вакытлыча югалып тору максаты белән Курсави 1812 елда Гарәбстанга хаҗ сәфәренә чыгарга мәҗбүр була һәм Төркиянең Искедәр шәһәрендә ваба авыруыннан үлә.
©Татар әдәбияты тарихы, 2нче том.


© Әхмәт Дусайлы студиясе 2007-2013