Бүген Әдипләр: Хәрәзми
   
  |   Ташларны җыяр вакыт...  |  



Башка проектлар


Аргамак журналы битләреннән
Зөлфәт cайты
Кадыйр Сибгат сәхифәсе
Гүзәллек дөньясында
Наис Гамбәр сайты
Мизхәт Хәбибуллин сәхифәсе
Айдар Хәлим сәхифәсе
Фәүзия Бәйрәмова. Халык үзе хөкем итәр (Сталинның явыз сәясәте сәбәпле һәлак булган һәм газап күргән милләттәшләремә багышлыйм.)
Барый Ислам
Tатар телендәге гарәп-фарсы алынмалары
Татар сайтлары
Мөҗәһит сәхифәсе
Әхмәт Дусайлының рәсми сәхифәсе
Дусай авылы сайты
Мәдүнәнең рәсми сәхифәсе

Безнең дуслар

Якупова Йолдыз сайты Белем җәүһәрләре-2010 I Халыкара интернет-проектлар бәйгесе Фәрит Вафин сайты
Сорагыз - җавап бирәбез

Безнең рейтинг

PR-CY.ru

Хәрәзми

A Ә Б В Г Д Е Җ З И Й К Л М Н O Ө П Р C Т У Ү Ф =>Х<= Ч Ш Э Ю Я Һ
Ринал Хаҗиев Сәлим Мирза Хазбиевич Ибраһим Хаккый Вахит Хаков Тәзкирә ХАКОВА Фатих Халиди Ильяс ХАЛИКОВ Хәкимҗан Халиков Гали Халит Нияз Халит Рим Халитов Яхъя Халитов Ленар Хамматов Фәния ХАММАТОВА Эльмира ХАММАТОВА Рамил Ханнанов Расих Ханнанов Айгөл Ханова Зөлфия Ханова Галия Хантимерова Ренат Харис Зөфәр Харисов Миргалим Харисов Гөлназ ХАРИСОВА Харәзми Фәрит Хатипов Индира Хафазетдинова Габбас Хафизов Габдрахман Хафизов Илнар Хафизов ЛИНАР ХАФИЗОВ Марс Хафизов Роза Хафизова Нәфисә Хәбибдиярова Камбәр Хәбибуллин Рафис Хәбибуллин Рәсим Хәбибуллин Гөлсинә Хәбибуллина Ләйсән Хәбибуллина Люция ХӘБИБУЛЛИНА Нәфисә Хәбибдиярова Венера Хәбибрахманова Фәридә Хәбибрахманова <Мизхәт Хәбибуллин Мөсәгыйт Хәбибуллин Роза Хәбибуллина Әсгать Хәеркәев Илгиз Хәеркәев Әбү Хәжиб Сәлим Мирза Хазбиевич Хәсән Хәйри Вәсилә Хәйдәрова> Фәйрүзә ХӘЙДӘРОВА Марсель Хәйретдинов Рәшит Хәйретдинов Аида ХӘЙРЕТДИНОВА Сания Хәйретдинова Әнвәр Хәйри Гокәшә Хәйруллин Алмаз Хәйруллин Данис Хәйруллин Зөлфәт Хәйруллин Илдар Хәйруллин Исхак Хәйруллин Хәниф Хәйруллин Альбина Хәйруллина-Вәлиева ИЛСӨЯР ХӘЙРУЛЛИНА Мәдинә Хәйруллина Вәсимә Хәйруллина Чулпан Хәйруллина Заһит Хәким Зөлфәт Хәким Нигъмәт Хәким Рафаил Хәкимов Гөлнара Хәкимова Фирая Хәкимова Сибгат Хәким Фәрит Хәкимҗанов Ягъкуб Хәлили Габделхак Хәлилов Зәбир Хәлимов Алмаз Хәмзин Айдар Хәлим Йолдыз Хәлиуллин Альбина Хәлиуллина Роза Хәлиуллина Фирая Хәлиуллина Сәгыйд Хәлфин Ризван Хәмид Булат Хәмидуллин Лирон Хәмидуллин Роза Хәмидуллина Флүрә Хәмидуллина Малик Хәмитов М.Хәнәфи Зәки Хәнәфиев Рафаил Хәплехәмитов Дөлфәт Хәрби Әхмәтгәрәй Хәсәни Альберт Хәсәнов Аяз Хәсәнов Әнәс Хәсәнов Гарәфи Хәсәнов Гыйззәтулла Хәсәнов Мансур Хәсәнов Мәхмүт Хәсәнов Нурислам Хәсәнов Рим Хәсәнов Алсу Хәсәнова Асия Хәсәнова Миләүшә Хәсәнова Фәридә Хәсәнова Рәхим Хисаметдинов Рафис Хисами Нурмөхәммәт Хисамов Фәһимә Хисамова Рифкать Хисмәт Рахмай Хисмәтуллин Хәй Хисмәтуллин Илсур Хөснетдинов Илдар Хөсни Хәниф Хөснуллин Фәния Хуҗахмәт Гали Хуҗи "Илдус Хуҗин Мәгъсүм Хуҗин Фаяз ХУҖИН Фирдәвес Хуҗин Диләрә Хуҗина Наилә Хөрмәтова Мәгъмүрә Хөрмәтуллина Нур Хөсәенов Резидә Хөсәенова Фатих Хөсни Зиннур Хөснияр Котдүс Хөснуллин Алсу Хөснуллина Мәхмүт Хөсәен Шәриф Хөсәенов Гөлнирә Хөсәенова Кәмал Хөҗәнди
XIV йөз урталарында Идел буендагы Сарай Бәркәдә яшәгән шагыйрь Харәзминең тормышы турында сөйләгән материаллар юк диярлек. Кушаматына караганда ул чыгышы белән шул вакытта Алтын Урдага кергән Харәзем төркиләреннән булуы мөмкин. Сарайда харәземле галимнәр булган. «Мәхәббәтнамә» авторы поэмада үзе турында кайбер мәгълүматларны бирә.

«Мәхәббәтнамә» сүзен монда йиттем,
Камугын Сыр йакасында битидем...
Бу дәфтәр, кем булубтур Мисыр канди
Йите йөз илли түрт ичрә төкәнди,—

ди шагыйрь.
Димәк, «Мәхәббәтнамә» 754/1353—54 елда язылган була. Әмма аңа кадәр менә нәрсәләр булып ала.
Әсәрне язып тәмамлагач, автор тагын бер хикәят китерә һәм анда үзе хакында сөйли. Харәзми сәяхәткә чыгып китә. Кулына таяк тоткан, аягына кәвеш кигән дәрвиш кыяфәтендәге шагыйрь атта һәм җәяү күп җирләрне үтә, диңгез кичә, Румны (Төркияне) бер чигеннән икенчесенә кадәр гизә. Аннан Шамга (Сүриягә) юнәлә. Аңа һәр җирдә хөрмәт күрсәтәләр, икмәк-су бирәләр. Шушы сәфәреннән ул Ак Урдага килеп чыга. Соңрак аңлашылганча, «Мәхәббәтнамә»гә шагыйрь менә шунда керешә дә. Алтын Урдага караган Сыр дәрьяның .түбән агымындагы төбәк белән ул вакытта Мөхәммәдхуҗа исемле бәк идарә иткән була. Ул 1342—1357 еллар арасында Сарайда тәхеттә утырган Җанибәк ханга кардәш булган: «...шаһиншаһ Җанибәк ханга тийәнсез»,— ди шагыйрь.
Мөхәммәдхуҗа бәк Харәзмидән үз янында кышларга калуын һәм шунда үзенә багышлап әсәр язуын үтеңә. Ул үзе дә, шигърият яратучы кеше буларак, Харәзминең фарсы телендә язылган әсәрләре булуын, исеме таралганлыгын телгә ала.

Тәбәссем кылды, әйде: и фәлани,
Китүргел безгә лайык әрмәгани.
Күңел бәхрендә күп гәүһәрләрең бар,
Аҗунда парсы дәфтәрләрең бар...
Теләрмен кем безнең тел берлә пәйда
Китаби әйләсәң бу кыш катымда.


Камуг — барысы. Канд — шикәр. Тәбәссем — елмаю. Әрмәган — бүләк. Бәхр — диңгез. Аҗун — дөнья.
©CCCР Фәннәр академиясе Казан филиалы Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты чыгшарган "Татар әдәбияты тарихы" китабы, 1нче том.

© Әхмәт Дусайлы студиясе 2007-2013