Бүген Әдипләр: Бөтермиш
   
  |   Ташларны җыяр вакыт...  |  



Башка проектлар


Аргамак журналы битләреннән
Зөлфәт cайты
Кадыйр Сибгат сәхифәсе
Гүзәллек дөньясында
Наис Гамбәр сайты
Мизхәт Хәбибуллин сәхифәсе
Айдар Хәлим сәхифәсе
Фәүзия Бәйрәмова. Халык үзе хөкем итәр (Сталинның явыз сәясәте сәбәпле һәлак булган һәм газап күргән милләттәшләремә багышлыйм.)
Барый Ислам
Tатар телендәге гарәп-фарсы алынмалары
Татар сайтлары
Мөҗәһит сәхифәсе
Әхмәт Дусайлының рәсми сәхифәсе
Дусай авылы сайты
Мәдүнәнең рәсми сәхифәсе

Безнең дуслар


Якупова Йолдыз сайты
Белем җәүһәрләре-2010 I Халыкара интернет-проектлар бәйгесе

Фәрит Вафин сайты

Әйтер сүз

Безнең рейтинг

PR-CY.ru

Бөтермиш


A Ә Б В Г Д Е Җ З И К Л М Н О П Р С Т У Ф Х Ч Ш Э, Ю, Я, Һ
Идрис Багданов
Локман Бадыйкшан
Азалия Бадюгина
Гыйлемдар БАЕМБӘТОВ
Госман Бакиров
Кәшфи Басыйров
Салих Баттал
Фәнзаман Баттал
Рабит Батулла
Рәүф БӘХТИЯР
Флер Баһманов
Марат Бәдретдинов
Фәүзия Бәйрәмова
Зариф Бәшири
Гомәр Бәширов
Рәшит Бәшәр
Заһир Бигиев
Инга Бикбулатовa
Бикмөхәммәд
Исмәгыйль ибне Бикмөхәммәд
Ирҗан Бикчәнтәев
Әминә Бикчәнтәева
Шамил Бикчурин
Равил Бохараев
Бөтермиш
Дилбәр Булатова
Дилә Булгакова
Фәтхи Бурнаш
Флорид Бүләков
Уйгур язуындагы әдәби ядкярләр дә, һичшиксез, гомумтөрки мирас булып торалар. Алар — башлыча будда, манихей һәм христиан изге китапларының тәрҗемәләре. Борынгы төркиләр ике төрле әлифба кулланганнар: уйгур әлифбасы буларак билгеле согыд язуы һәм Орхон-Енисей ядкярләренең руник әлифбасы. Соңрак, X гасырдан башлап, кайбер төрки кабиләләрнең ислам динен кабул итүләренә бәйле рәвештә, алар арасында гарәп язуы тарала, әмма уйгур әлифбасы аннан соң да әле кулланылышта байтак була. Мәсәлән, ул XIII—XIV йөзләрдә Җүчиләр сараенда (Идел буе) кулланылса, тимурилар сараенда (Урта Азия) XIV—XV йөзләрдә дә кулланылуында дәвам итә. Уйгурча язылган соңгы ядкяр булып XIII гасырга караган «Алтун йарук» («Алтын балкыш») санала.
Уйгур әлифбасы монголларга һәм маньчжурларга да күчкән. Алар, гомумән, үз күршеләренә, аерым алганда монголларга, зур йогынты ясаганнар. Мәсәлән, Чыңгыз хан һәм аның варислары сараенда беренче хадимнәр төрки уйгурлар булган. Чыңгыз ханның балаларын һәм башка монгол аксөякләренең яшүсмерләрен дә алар укытканнар. Чыңгыз хан сараенда мөһер саклаучы кеше — Ташатун да, исеменнән күренгәнчә, һичшиксез, төркиләрдән булган. Тикшеренүчеләр күрсәтүенчә, монголлар уйгур әлифбасы белән бергә күп кенә будда терминнарын, хәрби лексиканы һ. б. да үзләштергәннәр.
Төрки кабиләләр борын-борыннан ук төрле дин тотканнар. Мәсәлән, Зәңгәр күккә (Күк тәңре) ышану һәм шаманчылык белән бергә, борынгы төркиләр будда динен дә тотканнар. Будда дине аларга Тибеттән һәм һиндстаннан килеп кергән. Соңрак алар иранлылардан (башлыча, согыдлардан) манихейлыкны, ә Нестoриан сүриялеләрдән христиан динен кабул иткәннәр. Боларның барысы да борынгы язма истәлекләрдә үзенең чагылышын тапкан.
Иң борынгы язма әдәби истәлек булып «Манихейларның әүбә догасы» cаналса кирәк.
Ядкярнең ахырында догалыкны төзүченең (дөресрәге - тәрҗемәченең) исеме дә китерелә. Ул - Бөтермиш тархан.
Татар әдәбияты тарихы, 1нче том.

© Әхмәт Дусайлы студиясе 2007-2013