Бүген Әдипләр: Альберт Сафин. Беренче кар
   
Телеңне ЙОКЛАП КАЛМА, әй татар баласы!



Башка проектлар


Аргамак журналы битләреннән
Зөлфәт cайты
Кадыйр Сибгат сәхифәсе
Гүзәллек дөньясында
Наис Гамбәр сайты
Мизхәт Хәбибуллин сәхифәсе
Айдар Хәлим сәхифәсе
Фәүзия Бәйрәмова. Халык үзе хөкем итәр (Сталинның явыз сәясәте сәбәпле һәлак булган һәм газап күргән милләттәшләремә багышлыйм.)
Барый Ислам
Tатар телендәге гарәп-фарсы алынмалары
Татар сайтлары
Мөҗәһит сәхифәсе
Әхмәт Дусайлының рәсми сәхифәсе
Дусай авылы сайты
Мәдүнәнең рәсми сәхифәсе

Безнең дуслар


Якупова Йолдыз сайты
Белем җәүһәрләре-2010 I Халыкара интернет-проектлар бәйгесе

Фәрит Вафин сайты

Әйтер сүз

Безнең рейтинг

PR-CY.ru

Альберт Сафин


Разия Шәмсетдинова. ТУРЫ ТУКАЙ, ДИЛӘР ИДЕ...
Гәлгат ГАЛИУЛЛИН. "Ә ҮТКӘНГӘ ХАТЛАР БАРМЫЙЛАР..."
Ш.Садретдинов. Сәгыйть Рәмиев һәм патша жандармериясе
Фоат Садриев. Cоңгы көз
Замир НИЗАМЕТДИНОВ. Халык композиторы, шагыйрь, чәчән
УФА ШӘҺӘРЕҢДӘ ГУБЕНСКИЙ ИСПОНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТКА САЙЛАНГАН КОТЛУГЬ ТАТАР ЕГЕТЛӘРЕНӘ ҺӘМ ГОМУМӘН БҮГЕН ЭШ БАШЫҢДА ТОРУЧЫ ИПТӘШЛӘРГӘ АЧЫК МӘКТҮБ
Cәйфи Кудаш. Мәхәббәт һәм матурлык шагыйре
Әкъдәс Нигъмәт Курат. Казан төрекләренең танылган тарихчы һәм милләтчеләреннән Һади Атлас
Кол Шәриф. КЫЙССАИ ХӨББИ ХУҖА
Таһир Нәбиуллин. Батырлык эзләре
Газиз КАШШАФ-ҮЗИЛЕ. КИТКӘННӘРНЕҢ ЮЛЛАРЫ ОЗЫН...
Гаяз бине Мөхәммәтхафиз. ТАРИХИ ЯЗМАЛАРГА КАЙТЫП...
Асия БИКҖАНОВА. ЧӘЧКӘЛӘР БЕЛӘН БИЗӘЛГӘН ЮЛ...
Рәфгать Әһлиуллин. Тормыш җиле исә дә исә... (Гакыйль Сәгыйров турында)
Әхмәт Дусайлы. Дошман
Альберт Сафин. Беренче кар
Рәшит Бәшәр. КЕШЕ БУЛЫП КАЛЫР ӨЧЕН...
Хәниф Хөснуллин. "ИСТӘЛЕКЛЕ ШОМЫРТ"
Әхмәт Дусайлы. ТАШ УРМАНДА КҮБӘЛӘК

Альберт Сафин

БЕРЕНЧЕ КАР

(хикәя)
Көзнең караңгы һәм шыксыз көне. Бу көн авыр болытлар көтүе кебек үк, очсыз-кырыйсыз бугай: сөйрәлә, сөйрәлә, сөйрәлә.
Эш поша. Салкын. Ямансу...
- Син биредәмени әле? Өеңә кайт, балам. Соң ич инде.
Әкълимә апаның бүлмәгә керүен Хатирә абайламыйкалды, шунд күрә тавышыннан сискәнеп куйды, аннары, ирексездән, аңa борылып карады:
- Эшләрем бетмәде шул, Әкълимә апа.
- И-и, эшнең беткән чагы бармыни аның. Хатирә җавап кайтармады.
Әкълимә апа чүп савытындагы кәгазьләрне чиләгенә алып салды да, чыгып китте.
Хатирә өстәлдәге дәфтәрләреннән башын күтәрде һәм ишеккә текәлде."Нигә бу авылда соң мин?! Нигә?.. - шушы уй бәгырен көйдереп узды. Ул талпынып урыныннан кузгалды да... яңадан утырды. Баядан бирле кулында тоткан дәфтәрен ябып читкә куйды. Учлары белән иягенә таянды. Күзләрен йомды.
...Тек-тек... тек-тек...
Китап шкафы өстендә иске сәгать текелди.
Чынлап та, кайтырга кирәк, соң шул инде. Хәзер Әкълимә апа янддан килеп керер. Идән юарга керешер. Кайтырга кирәк. Әмма кая? Өйгә генә кайталар ич. Ә ул вакытлы торакка - укытучылар өенә кайтырга тиеш. Һаман тулай торакка... Урамда җил чыккан икән. Шомлы авазлар чыгарып тәрәзә артында усак шаулый.
Нинди көн соң бу? Ни дип күңел шул тиклем өзгәләнә? Ни булган аңа?
Хатирә пальтосын киде, өстәлне тәртипкә китерде һәм ишеккә юнәлде. Чыгып китәр алдыннан укытучылар бүлмәсендәге таныш һәм кадерле булып күренгән әйберләргә борылып, исендә калдырырга теләгәндәй, беравык карап торды: гүя мондагы бөтен җиһазны соңгы тапкыр күрә иде ул.
***
Тулай торак дигәне мәктәп бакчасында укытучылар өчен атап салынган агач өй булып, биредә алар тагын өч кыз торалар иде. Ул кызлар мәктәпкә күрше авыллардан килеп эшләгәнгә, шимбә саен өйләренә кайтып китәләр. Ә Хатирәнең кайтыр җире ерак. Шуңа күрә ул ял көннәрен көтеп ала, чөнки ул берүзе генә кала һәм ләззәтле ялгызлыкка бирелә. Дөрес, беренче елны ул бу хәлгә ияләнә алмый интекте, кызлар китеп, аулак өйдә ялгызы калды исә, аның теңкәсен сәбәпсез борчылу һәм эч пошу көйдерә иде. Тора-бара күнекте һәм, ничек кенә гаҗәп күренмәсен, ялгызлык аның иң яраткан халәтенә әверелде. Чөнки шундый вакытларда гына ул үзенчә эшли, һәм үзе теләгәнчә яши ала иде. Хатирәләр иленә киткән чакта аңа берәү дә комачау итми. Ул үзен янддан бәхетле итеп тоя башлый, бөтен рухын яшәү теләге, кайнар омтылу һәм өмет биләп ала. Хис-тойгылары ачыла да, меңләгән төсләргә кереп, дөньяны матурлый. Сагыш-әрнү, үпкә, ялгызлык - һәммәсе юкка чыга. Ә аннары... Ә аннары Хатирә мендәргә каплана да, үксеп-үксеп еларга тотына. Соңыннан яшьле күзләрен бик озак түшәмгә текәп ята. Аның өчен йокысыз төн башлана. Бу һәр шимбә саен шулай. Шул бер үк хәл кабатлана. Әлбәттә, гел әүвәлгеләр белән генә юанып көн итү бик үк табигый хәл түгел, әмма, нинди генә газаплар һәм ачы үкенүләр уятмасын, Хатирә әлеге гадәтен ташлый алмый иде инде. Чөнки аның бердәнбер шатлыгы шул гына бит. Кайвакыт, кызга дөньяга килүенең бөтен максаты да әнә шул узган бәхетен күзаллаудан, кайчандыр яраткан һәм инде югалткан ярын сагынудан гына гыйбарәт сыман тоела иде. Ә кайчагында, киресенчә, нәкъ менә истәлекләре Хатирәгә бүгенге чынбарлык белән туарылып яшәргә ирек бирмидер сыман күренә иде. Чөнки үзенең кечкенә генә куанычы, борчылуы булсын - һәммәсе үткәннәр белән үрелеп кенә бәяләнә ала иде.
* * *
Юеш һәм салкын һавадан җылы өйгә килеп кергәч, Хатирәдә изрәп ял итү теләге уянды. Әмма әлеге тынычлануга охшаш тансык тойгы, туарга да өлгермичә, юкка да чыкты, чөнки инде байтак вакытлардай бирле аны газаплаган ниндидер сәер, уңдйсыз бер хис (күңелен, җанын икегә бүлгәннәр диярсең) яңадан үзен сиздереп куйды.
Хатирә өс-башын алыштырды һәм чәй куеп җибәрде.
Хатирә чәй эчкәндә хатлар, фотолар, көндәлекләртутырылган иске кызыл чемоданы турында уйламаска тырышты. Ул үзенең янә ялгыз кич уздырасын һәм татлы сәгатьләр кичерәсен күз алдына китереп көне буена яшерен бер дулкынлану белән янып йөрсә дә, хәзер күңелендәге икеләнү катгый бер карарга әверелде: бу авылга килеп укыта башлаганнан соң беренче тапкыр, мөгаен, ул үткәннәрен яндртмаска булды. Ашап-эчеп туйгач та, җәһәт кенә торып, савыт-сабаларын җыештырды, йөгереп утын алып керде. Суга барып кайтты. Бүлмәдәш кызларның төрле җирдә таралышып яткан кием-салымнарын, китап-дәфтәрләрен җыештырып (юлга ашыгып чыкканнар, күрәсең) өйне тәртипкә сала башлады. Әмма бүген дә төн йокламый газапланырга язган икән анд. Язмышы көлә диярсең: телевизорны ачып җибәргән иде, анда мәнгегә хәтеренә уелып калган иске кинофильм бара иде. Кыз тәкатьсез калып телевизорга текәлде. Әмма ул сурәтләрне күрә дә, күрми дә иде, татлы һәм әрнүле бер моң бәгырен телгәләп узды, төер булып тамак төбенә утырды. Сагынуы уянды, күңелен берсеннән-берсе тансык хатирәләр биләп алды һәм ул ниндидер кырлар, урманнар эчендә югалып калган эчпошыргыч боек авылның агач өендә түгел, ә шәһәр кинотеатрында иде инде. Хәзер аның янына таныш түгел бер егет килеп утырыр. Кыз янәшәдә генә егетнең иңен ^ояр. Ара-тирә егетнең кулы аның кулына тиеп-тиеп китәр. Бу тыенкы якынлык, самими берлек һәр икесен дулкынландырыр, һәр икесе дә бу якынлыкны сизмәскә салышыр һәм һәр икесе аңардан яшерен бер тәм табар. Соңыннан таныш түгел егет сүз башлап җибәрер, бу сүз кинодан чыккач та дәвам итәр, икенче көнне дә, аннан соң да өзелмәс... Хатирә Фәрит белән нәкъ менә шушы киноны карарга кергәч танышкан иде. Менә хәзер янддан шул киноны карый. Тик кайда һәм нинди шартларда, диген.
Хатирә түзмәде, караваты астыннан инде таушала башлаган кызыл чемоданың тартып чыгарды, идәнгә тезләнеп бикне ачты. Бәрхет тышлы авыр фотоальбомын тартып чыгарды, берничә битен ачты да, аннан үзенә карап торучы егетнең уйчан, матур күзләренә текәлде.
Хәтер илендә бернәрсәнең дә ахыры юк, бернәрсәнең дә соңы булмый. Монда фәкать башлану бар. Хисапсыз мәртәбәләр башлану һәм гомерлеккә сузылган дәвам гына бар:
- Фәрит, бу фотоңны миңа бүләк ит әле.
- Бик начар сурәт ич бу.
- Булсын. Монда синең үз төсең сакланган.
- Кая бир әле. Бүләк булгач, бүләк булсын инде - Фәрит рәсеменең артына язды да, аны янудан Хатирәгә кайтарды. -Тик язуын өеңә кайткач кына укырга. Килештекме?
Хатирә егетнең сүзен колагына да элмәде, рәсемне алу белән артын әйләндерде һәм, нәрсә әйтергә белми, югалып калды. Чөнки аларның мөнәсәбәтләре танышлык, дуслык чиген узмаган иде әле. Ә монда...
Хатирә рәсемне альбомнан аерды да икенче ягын әйләндерде. Анда бер генә сүз язылган иде: "Сөеклемә". Хатирәнең сурәтне иркәлисе, иреннәреннән үбәсе, егетнең маңгаена төшеп торган чәчен генә булса да рәтләп куясы килә иде. Тик ничек кенә теләсәң дә, хәзер һични үзгәртү мөмкин түгел иде инде.
Кыз башын иеп шактый утырды. Аны тирән өметсезлек биләп алды. Бу өметсезлектән изелеп елыйсы килә. Кемнеңдер (кем булса да ярый) күкрәгенә сыенасы, "коткар мине, зинһар коткар!" - дип пышылдыйсы килә.
Кыз чемоданыннан көндәлеген эзләп тапты һәм аның урта бер битен ачып җибәрде: "...бүген Фәрит белән паркка бардык. Таганда атындык. Ходаем, ничек яратам мин бу егетне. Таганда атынганда мин аның йөзеннән күземне ала алмадым. Үзем куркам. Егылырмын, очып китәрмен дип котым чыга, ә үзем аңа карыйм да, аңа карыйм. Ә ул елмаюын белә, минем шүрләгәнне сизмәгән булып кылана һәм без тагын да биеккәрәк күтәреләбез. Мин Фәритне бер генә көн күрми торсам да акылдан язармын, ахрысы. Аннары без паркны урап йөрдек һәм, үзебез дә сизми, Казанка елгасы янына барып чыкканбыз. Юләрләр. Берсекөнгә икебезнең дә зачет бирәсе бар, ә без төне буе су кердек. Төне буе сандугачлар тавышын тыңладык. Ай нурлары безгә чыбылдык булды..."
Хатирә бүтән укый алмады. Ул үзен ир хатыны итеп күз алдына китерергә тырышты һәм, ничәнче кат инде менә, яңадан гаилә җылысына, үз почмагына сусавын һәм бетмәс-төкәнмәс хатын-кыз эшенә чумасы килүен тойды. Әйе, хатын-кыз ич ул. Гап-гади хатын-кыз. Ул бу дөньяга бала табар өчен яратылган, бала үстерер өчен, гаилә учагын сүндерми саклар өчен.
Кайдадыр күкрәге төбендә татлы бер хис - теләк уянып куйды, талчыккан гәүдәсенә көч-җилкенү тулды.
Ишек шакыдылар түгелме соң?
Хатирә беравык колак салып торды да, тавыш-мазар ишетмәгәч, яңадан...Әйе, ишек шакыйлар.
Кыз җилкәсенә мамык шәлен салып караңгы өйалдына чыкты, келәне эзләп тапты һәм ишекне ачып җибәрде. "Кем?" - дип сорамады, чөнки килгән кешенең кем икәнен чамалый иде. Чынлап та, Хатирә ялгышмады, болдырда мәктәп лаборанты Мәснәви басып тора иде.
- Исәнмесез, - диде ул көйле, нечкә тавыш белән. - Керергә ярар микән миңа?
Хатирәнең һичкемне күрәсе килми иде, Мәснәвине бигрәк тә. Тик егетнең оялчан тавышын ишетү белән күңелен кызгану хисе телеп үтте, ишек төбенә җылы эзләп үксез бала килгән, диярсең. Йомшак холыклы, күндәм һәм өстәвенә яшь кызлар сыман тарсынучан бу кеше, чынлап та, еш кына яклауга мохтаҗ була торган иде. Анардан мәктәптә бөтенесе дә көлә иде. Утызга җитеп өйләнми йөрүе дә, мәктәптәге эше дә озын телле хатыннарга сүз талкыр өчен менә дигән җирлек тудыра иде. Гәрчә шул ук хатыннар кечкенә генә йомышлары төшсә дә, Мәснәвигә йөгереп киләләр иде. Чөнки ул лаборант кына түгел, ә балта остасы да, рәссам да, тимерче дә иде биредә. Ул бөтен вакытын мәктәп эшен эшләп уздыра иде һәм беркайчан да түләү сорамый иде. Әмма, күпме генә яхшылык кылмасын, мәктәптә хөкем сөргән икейөзлелектән иң нык интеккән кеше Мәснәви иде. Хатирә дә эшкә килүенең беренче көннәрендә башкалар шикелле үк аңа баласытып караган иде. Коллектив шаукымына ияреп аны ирештергән чаклары да булды. Әмма холкына ят әлеге гадәтне тиз ташлады ул һәм, киресенчә, еш кына аның Мәснәвигә ярдәм итәсе, аны яклыйсы, хәтта юатасы килә торган иде. Хәзер чыланып-күшегеп килеп кергән егетне күргәч тә, йөрәге сулкылдап куйды:
- Соң, бахырым, мондый көнне өендә генр утырсаң ни була инде? - дип әйтеп салганын сизми дә калды.
- Берни дә булмый шул. - Мәснәвинең кайвакыт сүзен тәгаен генә аңлавы читен иде, әллә шаяра, әллә чынлап сөйли, белмәссең. Һич кенә дә җавап бирү мәҗбүри булмаган соравына аңардан шундый мәзәк җавап ишеткәч, Хатирә ирексездән елмаеп куйды. Әмма, юмордан битәр, бу сүзләрдә ниндидер мәгънә яшеренгән иде, алар ниндидер киная белән әйтелгән иде - Хатирәгә шулай тоелса да, ул монд әллә ни әһәмият итмәде.
Өйгә керделәр.
- Почта ящигында газеталарыгыз юешләнеп ята, - диде Мәснәви һәм кулындагы төргәкне Хатирәгә сузды.
- Өстәлгә куй! - Хатирә чемоданын тиз генә ябып карават астына тыкты. Почмак ягына кереп, идәнгә таралып яткан керләрен аягы белән генә мич аралыгына этеп куйды һәм, күңелен, биләгән әллә нинди әрнүдән хәлсезләнеп өстәлгә таянды: менә-менә елап җибәрәсен сизде. Тик чаршау артында качып тору килешми иде, ул түргә чыкты да караватына килеп утырды: "Тапкан керер вакыт. Йөри шунда юкны бушка аударып".
Мәснәви һаман ишек төбендә тора иде әле. Һәрвакыт шулай ул: иң элек рөхсәт сораган булыр, кергәч, тартынып кына елмаер да, бусага төбендә таптана башлар. Уз дип әйтмәсәң, үз ихтыяры белән һичкайчан түргә узмас. Ә инде чишенеп бүлмә түренә үткәч, аның йөзе әкренләп кызарыргатотына. Әкрен-әкрен, сиздерми генә кызара. Өй эссе булса да, суык булса да шулай. Кызлар аңардан көлеп төртмә телләнсәләр дә, мәрткә киткәндәй телевизор карап утырсалар да, уңайсызлана башлый Мәснәви.
- Ишек төбендә таптанып тормыйлар инде, - Хатирә моны салкын, кырыс тон белән әйтергә җыенган иде, киресенчә килеп чыкты, тавышы үз кешегә эндәшкәндәй ягымлы яңгырады.
Мәснәви, үзем дә беләм моны, тик ни эшлим соң, дигән уңайсызланган кыяфәт белән, аяк киемен салды һәм, йомшак кына атлап, урындыкка килеп утырды.Хатирәнең тиктомалдан аңа ачуы чыкты. Мәснәвинең озак утырмый чыгып китәсенә өмет итәргә генә калды хәзер. Хатирә уйлаганын кешенең йөзенә бәреп әйтә торганнардан түгел иде. Шуңд күрә якты йөз күрсәтмәскә, җаен табып кунакны озату ягын карарга ният итте. Әмма, шуның белән бергә, Мәснәви килеп кергәч, өй эчләренең үзгәреп китүен, җанны тырнап торган бушлыкның юкка чыгуын сизде ул. Көне буе күңелен талаган сагыш һәм эч пошу да, ялгызлык, ятимлек хисе дә сүнә башлаган иде бугай. Хатирә моны тойса да, танырга теләмәде, чөнки әле генә анд шундый рәхәт иде, кызның өзелгән татлы төшен янддан дәвам итәсе килә иде.
- Әллә аулак өй инде сездә? - Мәснәвигә торган саен тирәнәя барган уңайсыз тынлыкны өзәр өчен сүз башларга кирәк иде.
- Кызлар кайтып китте, - Хатирә текәп Мәснәвигә карап алды.
- Клубка төшкән идем, кино юк икән бүген. Утыгызны күрдем дә, хәлегезне белим әле, мин әйтәм.
Хатирә җавап кайтармады. Ул юк-юк та, тыелган әйбер диярсең, сиздермәскә тырышып, өстәлдәге газеталар төргәгенә күз ташлап ала иде. Чөнки һаман Фәриттән хат көтеп яши иде ул. Андый хатның беркайчан килмәсен аңласа да, үз алдануына ышанып йөрүләр аның гадәтенә кергән иде инде һәм ул почта булган саен түземсезлек белән газеталарны актара, алар арасыннан үзенә дигән хатны эзли, һәм... янудан көтә башлый иде. Хәзер дә аның газеталарны аралыйсы килә иде, дулкынлануын җиңә алмый ул өстәл янына килде, төргәкне тотып бер мәл икеләнеп торды да газеталарны стенадагы көзге артына тыгып куйды һәм, фәкать шуның өчен генә урыныннан кузгалган диярсең, өстәл өстендә таралып яткан иске пластинкаларны тартмага тутырырга кереште.- Сездә бигрәк эссе икән, - диде Мәснәви.
- Мичне ягабыз бит.
- Җылы әйбәт инде ул, - Мәснәви, сүз таба алмый, учы белән тезен ышкырга тотынды. - Мин үзем дә җылыны яратам.
Хатирә ни дип җавап бирергә белмәде. Сүз өзелмәсен өчен "җылы сөяк сындырмый ул, Мәснәви", дисәң генә инде.
- Быел иртә суытыр, ахрысы, - диде Мәснәви.
- Вакыты җитә шул.
- Җитә... - Мәснәви дә ярты сүздә тукталып калды. Тынлык урнашты.Хатирә, Мәснәвинең искә төшерүен генә көткән диярсең, өйнең чынлап та бик җылы булуына игътибар итте, дөресрәге, гүя хәзер генә шушы җылыны янддан тойды да, рәхәте бөтен гәүдәсенә таралды. Тышта җил исә иде, Хатирә җил тавышына колак салып торды. Караңгы һәм тайгак авыл урамын, юеш һәм салкын бакчаны күз алдына китерде, үзенең ышыкта һәм җылыда утыруына сөенеп куйды. Хатирә яңадан бу авылны һәм бу көзне тоя иде инде, ул янддан авылның да, көзнең дә үз кешесенә әверелде, гүя аның тою сәләте әйләнеп кире кайтты. Шул халәтен җуймас өчен ул шәленә ныграк төренде һәм карават аркасына таяна төшеп күзен йомды: урамда яңгыр, анда җил, бүген кар явар микәнни? Яуса, әйбәт булыр иде. Нәрсәсе әйбәт инде аның? Кемгә әйбәт? Барыбер, яуса, әйбәт булыр иде. Барыбер...
Тышта җил елый. Ә өйдә тып-тын. Мәснәви ниндидер журнал актарып утыра. Берни сөйләшми. Ара-тирә Хатирәгә күз салып ала да, авыр сулап, яңадан журналга иелә. Сүз юктан уңайсызлануның эзе дә юк. Һәрхәлдә, Хатирәгә шулай тоела. Кызык, янында кеше булганда, беркайчан да газапланмый бит ул. Үткәннәрен дә алай ук сагынмый. Тик Хатирә үзе генә калды исә, никтер Мәснәвидән кала бу өйгә беркем дә керми. Башка көннәрдә авыл егетләре туйдырып бетерә. Кызлар янына килә шул алар. Яшьләр янына. Ә ул... Кызык, Мәснәви ни өчен керәсе итте икән бүген? Йомышы төшкән кешегә дә охшамаган. Хәер, нинди йомышы булсын ди аның. Телевизор карарга гына килә бит ул бирегә. Утырыр, утырыр да чыгып китәр. Ә Хатирә яңддан ялгызы калыр. Ходаем, нинди эчпошыргыч тормыш бу.
Кыз сәгатькә күз ташлады.
- Чәй эчәсең киләме?
- Әйдә, - Мәснәви бу сүзне "беткән баш барыбер беткән, әйдә, тәвәккәллик" дигән мәгънә белән шундый мәзәк итеп әйтте ки, кыз ирексездән елмаеп куйды һәм шул ук вакытта күңелендә янудан Мәснәвине кызгану хисе кузгалып алды. Сүзсез генә өстәл әзерләде. Чәй эчәргә утырдылар.
Көн яңалыклары, авыл хәбәрләре тирәсендә уралган гадәти сөйләшү ничектер үзеннән-үзе аларны якынайтканнан-якынайта барды. Мәснәви дә кыюлана төште:
- Мин әйтәм, вакытсызрак кердем бугай бүген.
- Ник алай дисең?
- Кәефсез чагыңа туры килдем. Көндез дә борчылып йөрдең.
- Каян беләсең? - Хатирә исе китеп Мәснәвигә карады.
- Кәефең булмаганда, син гел тәрәзәгә карап торасың.
Хатирә бер сүз эндәшмәде.
- Безнең авылга һаман ияләнә алмыйсың, ахрысы.
- Эш авылда гына булса икән...
- Анысы дөрес инде. Кайвакыт үз өең дә тәмуг булып күренә.
- Ә нигә өйләнмисең син? Мәктәптә менә дигән чибәр кызлар эшли.
- Мин дә шулай дим шул, - Мәснәви кинәт тукталып калды. Иреннәренә ниндидер хыялый елмаю кунды. - Чибәрләргә чибәр кирәк. Ә мин... - Ул җилкәсен җыерып куйды.
Хатирәнең йөрәге яңадан сыкрап алды. Беренче тапкыр күргәндәй егеттән күзен алмады: лаборант Мәснәви дигән гомуми бер төшенчә артында фәкать үз тормышы, үз уй-теләкләре, газаплары булган анык бер кеше торуын нигә моңарчы аңламады ул, ничек яши ул? Ни белән яши? Кайгы-хәсрәтен ничек җиңә? Моны берәү дә белми ич, берәүгә дә кирәкми ул - Мәснәви дигән лаборант.
- Әниең авырыймы һаман?
- Әйе шул. Өйнең бер яме юк.
- Синең тагын бер абыең бар бугай бит шәһәрдә.
- Гамир абыйны әйтәсеңме? Бар. Быел җәй җыелышып кайтып киттеләр.
Сүз уй-серләрне бүлешү, борчылу-хыялларны уртаклашу рәвешен алыр дип көткәнгәме, Хатирәнең күңеле төште, чөнки сөйләшүләре гадәти сукмактан һич чыга алмый иде.
Стенада шыпырт кына сөйләп торган репродуктор гимн уйный башлады: сәгать унике тулган икән инде. Ә алар вакыт узганын да сизми утыралар. Тыштагы җил арыган бугай, инде еламый, ара-тирә генә сулкылдап алгалый. Суык, чынлап та, көчәя ахрысы, өй эче яраулана башлаган.
- Чәең өчен рәхмәт. Бик тәмле булды, - Мәснәви урыныннан кузгалды. Икеләнеп кенә киенергә тотынды. - Юлга чыксаң, мин әйтәм, соң инде хәзер. Интернатта гына кунасы булыр. Эшләр дә бар иде иртәгә. Кайтсаң, яңадан килергә кирәк.
Мәснәви дә бирегә дүрт чакрым ераклыкта урнашкан авылдан килеп эшли иде. Әллә ни ерак булмаса да, урман артында иде ул авыл. Билгеле, хәзер анда кайту турында уйларга да мөмкин түгел иде.
- Соң, интернатта ничек йоклыйсың ди инде бу суыкта?
- Салкын шул анда...
- Кун бездә генә. Әнә берүзеңә өч карават. Теләсә кайсына ят. - Яхшылык эшләү нияте белән әйтелгән сүзләрнең ялгызак ир-егетне түгел, ә ниндидер гомуми "лаборант Мәснәви"не - юаш, ихтыярсыз һәм ярдәмчесез Мәснәвине күздә тотып әйтелүен Хатирә соңыннан гына төшенде. Соңыннан гына... Хәер, барыбер түгелмени соң?
Зеңләп торган тынлыктан Хатирә уянып китте. Төне буе тәрәзә төбендә елап чыккан җил, чынлап та, туктаган. Хатирә үрелеп пәрдәне күтәрде һәм урамга карады: тышта кар ява иде. Хатирә яңадан башын мендәргә салды, күзләрен йомды: күңелендә дә тып-тын иде аның, уй да, хис тә юк иде анда. Гомере буе кичерешнең ни икәнен белмәгән салкын бер җан диярсең, бөтен барлыгын әллә нинди битарафлык һәм рәхәт ялкаулык биләгән иде. Көтмәгәндә иңгән тынлыктан, уңайлы урын-җир җылысыннан, эңгер-караңгылыктан тәм табып ятты да ятты.
Төнлә белән кар төшкән икән. Беренче кар. Баядан бирле башында уралган әллә сөенүле, әллә ачынулы уйның да мәгънәсен юньләп төшенмәде: ничек гади бөтенесе, ничек табигый. Төнлә кар яуган.
Хатирә күтәрелә төшеп Мәснәвинең йөзенә карады, беравык аның тигез сулышына колак салып торды һәм янудан ятты, тәрәзәгә таба борылды, пәрдә челтәре аша аксыл күк фонында ялангач ботаклар күренеп тора иде. Ул күзләрен йомды. Аңа рәхәт һәм җиңел иде.
Ул торып халатын киде, җилкәсенә пальтосын салды һәм сак кына ишекне ачып чыгып китте.
Салкын, чиста һәм тирән һавадан Хатирәнең тыны кысылып куйгандай булды. Ул исе китеп тирә-ягына карады: бөтен дөнья аклыкка уралган иде, көзнең эчпошыргыч каралыгыннан соң җирнең көтелмәгән йомшак яктылыгы гаҗәп тә, тансык та сыман күренә. Мамыктай кар өстендә ник бер тап, ник бер эз булсын. Күмелми калган кантарлар, әле анда, әле монда тырпаеп утырган коры әрем, чәчәк, үлән сабаклары да бу йомшаклыкны юкка чыгара алмый, киресенчә, алар кар аклыгын тагын да көчәйтеп күрсәтә иде. Кар ява...
...Күбәләктәй эре, җиңел һәм йомшак ак бөртекләр караңгы күк төбеннән аерылып төшәләр, чайкалып-уйнаклап җиргә омтылалар. Алар шулкадәр күп, шулкадәр күп. Аларга озак карап торсаң баш әйләнә башлый, үзеңне ниндидер гаҗәеп бер серле дөньяда очкан кебек тоясың. Куллар үзләреннән-үзләре нарасый бөртекләргә сузыла. (Ул көтмәгәндә күңелендә уянган хатирә белән онытылып, кулларын кар бөртекләренәсузды). Нигәдер елыйсы килә. Нигәдер күңел өзгәләнә. Ә кар бөртекләре кулларына төшә, күзләренә, иреннәренә кагылып үтә. (Хатирә учларында аларның салкынын тойды). Ул да түгел, яшь күңелне тыелгысыз шатлык һәм сиземләү били. Бу кар белән әгәр дә быел сөю килсә? Сөю... Нинди ул? Ни алып килер бу хис анд? Кем булыр ул? (Хатирә үзеннән-үзе Фәрит дип пышылдады). Һәм нәкъ шул көнне бит ул беренче тапкыр Фәритне күрде...
Хатирә талпынып урыныннан кузгалды да, йөгереп диярлек өйгә керде, өстәл лампасын кабызды, көзге артыннан газеталар төргәген тартып чыгарды һәм кабаланып аларны барлый башлады - бернинди дә хат юк иде анда. Ул газеталарны җыештырып, нигәдер, яңадан көзге артына кыстырып куйды, утны сүндерде, пәрдәләрне ачып җибәрде, чәйнеккә су тутырды, аны электр плитәсенә утыртты, тумбочка өстендәге тартмадан энә-җеп белән ак сәдәфләр эзләп тапты һәм Мәснәвинең күлмәген алып тәрәзә янына килеп утырды. Аның әнисе дә шулай итә торган иде бит: әтисенең күлмәген алыр иде дә тәрәзә янына утырыр иде. Тышта кар явар иде. Әнисе ак күлмәккә ак сәдәф тагар иде.
"Аргамак" журналы №7, 1994.

© Әхмәт Дусайлы студиясе 2007-2018